تبلیغات
دوستداران شهرسازی - پیشینه تاریخی باغ ایرانی
دوستداران شهرسازی
روزی خواهد آمد که شهرهایی زیبا و عاری از بدی داشته باشیم به همت من و تو.......
به سایت شهرسازی بچه های پیام نور بجنورد خوش آمدید ما رو از نظراتتون محروم نکنید...
پیشینه تاریخی باغ ایرانی
انسان كاشف طبیعت و عامل برقراری تداوم و پایداری بقاء و عاملی در تجلی امكانات و استعدادهای نهانی طبیعت شناخته شده و اوست كه با تصور در طبیعت، رزاهای نهانی خود را آشكار ساخته و گه*گاه از چهره به ظاهر خصمانه و شرارت آلودش، زیبایی، صفا و صمیمت می*تراود. در این فلسفه روابط انسان و طبیعت به صورت یكپارچه مشاهده می*شود و انسان نه جزئی جدا*شدنی از طبیعت و نه حاكم مافوق آن است. شعر و ادب هنرهای تزئینی ایران خواه از زمان هخامنشیان و خواه از زمان سامانیان و دورة اسلامی، همیشه سرشار از احترام و علاقه* به طبیعت است.
طبیعت كلیت و مظهر تجلی وجود است، مقام خاص و مقدسی دارد و در آن همه چیز در حالت نظم و تعادل قرار دارد. در باغ ـ این طبیعت از پیش اندیشیده ـ*رابطه انسان و طبیعت در نهایت هماهنگی است. باغ به كمك اشكال منظم هندسی، رابطه میان طبیعت و دنیای درونی تصور می*شود. باغ مفهوم عرفانی و مذهبی طبیعت و نظم جهانی را منعكس و مفاهیم فضاها را مطرح می*كند.

در باغ، خواه طبیعی و خواه ساخته دست انسان، آدمی با محیط اطراف خود در صلح و صفا بود. در باغ، انسان و طبیعت در همسویی كامل بودند. زمین وحشی و عقیم. در باغ به كمال مقدر خویش دست می یافت. قرآن كریم در آیه*های متعددی، خوشی*های بهشت را توصیف می*كند. شادی و لذت عمیق كسانی را كه به خدای خویش ایمان آوردند و سرانجام آرامش، بركت و آسایش یافتند و برای همیشه در باغ*هایی جای گرفتند كه آب از زیر آنها جاری است؟ در سایه*های خنك و برای همیشه، آراسته به چشمه*های سرشار.

باغ، ایرانی نه تنها جای امن و آرام كه در عین حال جایی است برای تفكر آرام یا مذاكرات فلسفی. جایی است برای تأمل و تحقیق، جایی كه روح خسته آدمی می*تواند تازه شود و آرامش یابد و منظره*های تازه بر او مكشوف گردد. آرمان باغ بسیار نیرومند و با دوام بود. هر شهر و هر قصری باغ*هایی داشت كه بسیاری از آنها عمومی بودند. همه آنها برای مراسم نوروز باز بودند. كلاریخو توصیف می*كند كه جاده*های زیبا دارای محوطه*های باز بودند به صورت چهارراه*های بزرگی كه در میان آنها، آب*نمایی برای نوشیدن آب وجود داشت و میدان مركزی یك پارك بزرگ بود، گرداگرد آن درختان تبریزی بلند با آلاچیق پوشیده از یاسمن و گل*سرخ.
بی*شك آرمان باغ در همه هنرها به طور كامل نفوذ كرده به فرش*های بزرگ، همه آفرینش*های شاعرانه و مجسم*كننده گل و گیاه كامل بهشت است. نیلوفر آبی در سراسر اعصار و در تمامی آسیا یك نماد مقدس آسمانی بود. آرایش معماری در سراسر اعصار منحصر به گل و گیاه بوده و می*باشد.
پیشینه تاریخی باغ ایرانی
انسان كاشف طبیعت و عامل برقراری تداوم و پایداری بقاء و عاملی در تجلی امكانات و استعدادهای نهانی طبیعت شناخته شده و اوست كه با تصور در طبیعت، رزاهای نهانی خود را آشكار ساخته و گه*گاه از چهره به ظاهر خصمانه و شرارت آلودش، زیبایی، صفا و صمیمت می*تراود. در این فلسفه روابط انسان و طبیعت به صورت یكپارچه مشاهده می*شود و انسان نه جزئی جدا*شدنی از طبیعت و نه حاكم مافوق آن است. شعر و ادب هنرهای تزئینی ایران خواه از زمان هخامنشیان و خواه از زمان سامانیان و دورة اسلامی، همیشه سرشار از احترام و علاقه* به طبیعت است.
طبیعت كلیت و مظهر تجلی وجود است، مقام خاص و مقدسی دارد و در آن همه چیز در حالت نظم و تعادل قرار دارد. در باغ ـ این طبیعت از پیش اندیشیده ـ*رابطه انسان و طبیعت در نهایت هماهنگی است. باغ به كمك اشكال منظم هندسی، رابطه میان طبیعت و دنیای درونی تصور می*شود. باغ مفهوم عرفانی و مذهبی طبیعت و نظم جهانی را منعكس و مفاهیم فضاها را مطرح می*كند.

در باغ، خواه طبیعی و خواه ساخته دست انسان، آدمی با محیط اطراف خود در صلح و صفا بود. در باغ، انسان و طبیعت در همسویی كامل بودند. زمین وحشی و عقیم. در باغ به كمال مقدر خویش دست می یافت. قرآن كریم در آیه*های متعددی، خوشی*های بهشت را توصیف می*كند. شادی و لذت عمیق كسانی را كه به خدای خویش ایمان آوردند و سرانجام آرامش، بركت و آسایش یافتند و برای همیشه در باغ*هایی جای گرفتند كه آب از زیر آنها جاری است؟ در سایه*های خنك و برای همیشه، آراسته به چشمه*های سرشار.

باغ، ایرانی نه تنها جای امن و آرام كه در عین حال جایی است برای تفكر آرام یا مذاكرات فلسفی. جایی است برای تأمل و تحقیق، جایی كه روح خسته آدمی می*تواند تازه شود و آرامش یابد و منظره*های تازه بر او مكشوف گردد. آرمان باغ بسیار نیرومند و با دوام بود. هر شهر و هر قصری باغ*هایی داشت كه بسیاری از آنها عمومی بودند. همه آنها برای مراسم نوروز باز بودند. كلاریخو توصیف می*كند كه جاده*های زیبا دارای محوطه*های باز بودند به صورت چهارراه*های بزرگی كه در میان آنها، آب*نمایی برای نوشیدن آب وجود داشت و میدان مركزی یك پارك بزرگ بود، گرداگرد آن درختان تبریزی بلند با آلاچیق پوشیده از یاسمن و گل*سرخ.
بی*شك آرمان باغ در همه هنرها به طور كامل نفوذ كرده به فرش*های بزرگ، همه آفرینش*های شاعرانه و مجسم*كننده گل و گیاه كامل بهشت است. نیلوفر آبی در سراسر اعصار و در تمامی آسیا یك نماد مقدس آسمانی بود. آرایش معماری در سراسر اعصار منحصر به گل و گیاه بوده و می*باشد.



تاریخچه باغ ایرانی

باغ ایرانی بیشتر حاكی از نیازهای روحی و كمتر متناسب با نیزهای آب قابل سنجش است. از زمان*های قدیم بخش اساسی از زندگی ایران و معماری آن بوده و در موجودیت آتشكده*های بزرگ و تقویت نمادین آنها، سهم داشته است. از زمان سومریان، باغ، معبد و قصر سلطنتی را احاطه میكرد. بی*شك باغ در چنین اقلیم خشكی همه چیز از آسایش و زیبایی داشت تا عرضه كند. ولی هنگامیكه مبارزه به خاطر زنده ماندن بیش از لذت شخصی اهمیت داشت. این یك موضوع فرعی بود. از آنجا كه همه چیز را از مشیت خداوند می*دانستند.
دعا ضرورت داشت. تصور می*شد مطمئن*ترین راه جلب توجه جادوی است: ایجاد فضایی هرچه شبیه*تر به آنچه مورد نیاز است و تشویق به تقلید از آن ـ در مقیاس بسیار وسیعتر. به عنوان مثال، ایجاد باغی در كنار یك معبر یا كاخ ممكن است قادر مطلق را به تكمیل تلاش كوچك انسان در راه آبادانی زمین تشویق كند.

زندگی در ایران به آب وابسته و در واقع آب* عامل اصلی زندگی است. ایرانیان به منظور بهره*گیری نسبی از منابع آب، با قدرت تخیل و ابداع، چاره اندیشی كرده بودند و كاریزهایی عمیق كه از ٨٠ الی ١٦٠ كیلومتر طول داشتند. حفر می*نمودند. حتی در ٣٥٠٠ سال پیش از میلاد، آرایش سفال پیش از تاریخ، علاقه شدید به آب و حاصلخیزی را نشان می*دهد. این نقش های كهن، همه عناصر آن را به صورت واقعی یا نمادی، ثبت كرده*اند : كوه، ابر، بركه، جنگل، پرندگان آبی و درختان كه هدف عمده از آنها دریافت پاسخ مساعد از قدرت*های آسمانی بود. در سفال سامرا، طرح نمونه*وار باغ دیده شده است؛ به صورت دو نهر متقاطع با پرندگان و درختان در هر یك از چهارگوشه. در مفرغ*های لرستان (حدود ١٠٠٠ قبل از میلاد) . باز درخت را همراه با آب روان ترسیم كرده*اند كه مطلوبترین منظره در یك سرزمین خشك است. پس از آب، درختان مهمترین نقش را در شكل*گیری باغ ایرانی دارند. ایرانیان قدیم معتقد به فرشته مقدسی بودند به نام (اوروزا) كه صدمه زدن به گل و گیاه، موجب ناراحتی و خشم او می*شد.

كوروش كبیر در سارد، باغ بزرگی ساخته و به دست خود در آن درخت كاشته شد. گزنفون yenophon در كتاب خود به نام (اكونومیگوس) نقل كرده است كه كوروش شخصاًُ لیزاندر را به تماشای باغ خود در سارد برده است كه: لیزاندر از مشاهدة زیبایی درخت*ها، نظم و دقت فواصل آنها و مستقیم بودن ردیف*ها و زاویه*ها و روایح معطر و متعددی كه هنگام گردش به مشام آن دو می رسیده، تحسین و تمجید می*كند.

باغ*های هخامنشی دارای طرح*های مستطیل دقیق با خیابان*ها و درختان متقاطع بود. سنگ نگاره*های به جا مانده از دوران هخامنشی با درختان راست قامت، به خوبی اهمیت باغ در میان ایرانیان و نیز نظم هندسی موجود در باغ*های ایرانی را نشان می*دهند.
باغ در عصر شاهنشاهی ساسانیان نیز بر پایه اصول گذشته شكل می*گیرد: تركیب هندسی منظم، میان اسة اصلی، خیابان*های عمود برهم و كرت*های راست گوشه، باغ*ها بسیار وسیع بودند و با دقت طراحی و مراقبت می*شدند: گاه نزدیك به ٢٥ كیلومتر مربع مساحت داشتند. باغی كه توسط خسروپرویز پس از هفت سال كار ایجاد شد، اصلاحی جسورانه و زیبا در محیط بود.
در دوران اسلامی، باغ*های انبوهی كاخ را احاطه می*كرد و از لحاظ معماری به صورت بخشی از آن در نظرگرفته می*شد، به صورتی كه باغ تمامی جوانب اصلی بنا را به صورت قرینه فرا می*گرفت. سراسر محوطه به قطعات مستطیلی تقسیم می*شد كه از میان آنها جوی*های كوچكی می*گذشت . این *باغ*ها به پیروی از پیشینیان ایرانی ساخته می*شدند. از همان سده*های نخستین هجری، باغ*سازی به شیوة ایرانی به فراسوی مرزها می*رود و به مرور زمان گسترة خود را وسیع*تر می*كند. باغ*های زیبای آندلسی (الحمرا) و باغ*های باربری كشمیر نمونه*هایی از باغ*هایی هستند كه تحت تأثیر باغ*سازی ایرانی شكل گرفتند. شیوة باغ*سازی در كشورهای شرقی از باغ*سازی ایران الهام گرفته است.

بابرشاه از شاهان مغولی حاكم بر هند شیوة باغ*آرایی ایرانی را به سرزمین هند برد و باغ*هایی در آگرا واقع در شمال هند احداث كرد كه معدودی از آنها تا به امروز موجود است و سپس جهانگیر یكی از جانشینان وی چندین باغ در منطقه كشمیر ایجاد نمود.
در كتاب تاریخ تمدن ـ عصر ایمان ـ ویل دورانت آمده كه باغ به سبك ایرانی مورد تقلید سایر ملل نیز قرار گرفت و هم در بین اعراب و مسلمین و هم در هندوستان رواج یافته است و در قرون وسطی موجب الهام اروپائیان گردیده است. در اروپای قرون وسطایی كه در شهرها باغ عمومی و فضای سبز مفهومی نداشت، بیشتر شهرهای ایران در محاصرة باغ*های سرسبز و انبوه كه پناهگاهی برای آسایش ساكنان آنها بوده است و از نظر زیبایی، طراوت و داشتن باغ*های بزرگ و بی*شمار در دنیای آنروز به خود می*بالیده*اند.



تعریف و واژه شناسی

باغ ایرانی به سبب شكل کیری مفهوم*وار، سابقه و پیشینه و همچنین به دلیل ویژگی*های شاخص كه در آن قابل بازشناسی است تعاریف خاص خود را داراست، بخصوص كه بدانیم در این موضوع دیدگاههایی چند وجود دارند كه گاه از جنبه*هایی با همدیگر متفاوتند. در این راستا گاه كسانی كه سعی در ارائه تعاریفی بر اساس شكل و اجزاء باغ نموده*اند و كسان دیگری ایده كلی و مفهوم باغ را دستمایه خود قرار داده*اند و البته برخی نیز كوشش نموده*اند تا تعریفی از باغ ارائه دهند كه پیونددهنده دیگر دیدگاهها باشد. گذشته از این موضوع، واژه*های مرتبط با باغ و واژه*هایی كه معانی و مفاهیم گوناگون آنرا دربردارند و ریشه و خاستگاه آن بوده*اند در طول قرون و هزاره*ها، واژه*ها و تركیبات بسیاری را بوجود آورده*اند.
سعی در ارائه تعاریف موجود باغ ایرانی و نیز آغاز راهی برای بحث و بررسی پیرامون این موضوع كه بتواند به تعاریفی مدرن*تر و دقیقتر از آن دست یافت كه البته جز با یاری اساتید و محققان امكان*پذیر نیست از جمله اهداف این بخش از سایت است كه می*توان با استفاده از امكانات تبادل نظر كه در بخش كارگاه مجازی ایجاد گردیده به آن جامه عمل پوشید.
جمع*آوری و ارایه واژه*های مرتبط با باغ در لغت*نامه*ها و فرهنگها و نیز گردآوری واژه*های مرتبط به ادبیات باغ از جمله كارهای دیگری است كه در این بخش از سایت انجام می*پذیرد و امید می*رود تا در آینده كه هرچه این بخش پربارتر می*گردد، ادبیات و زبان*شناسی باغ نیز قوام بیشتری یافته و راه برای پرداخت نظری و تخصصی به مفاهیم، جنبه*ها و اجزاء و عناصر باغ ایرانی هموارتر گردد.



عناصر باغ ایرانی


باغ ایرانی در پی تركیب عناصر اصلی شكل دهنده آن، در یك دستگاه و منظومه فكری شكل می*گیرد و در این میان برخی عناصر فرعی به قوام هرچه بیشتر نتیجه این تركیب و تعریف كمك می*نمایند. اگر بخواهیم به تعریفی دقیقتر از عناصر اصلی باغ نزدیك شویم باید درجه اهمیت و لزوم حضور هریك از عناصر را مورد نظر قرار دهیم . به این اعتبار عناصر اصلی، عناصری دانسته می*شوند كه بی حضور آنها شكل گیری باغ غیر ممكن است. این عناصر كه شامل چهار عنصر (زمین)، (آب)، (گیاه) و ( فضا) هستند وقتی در منظومه فكری معماری ایرانی و با چهارچوب مفهوم و ایده باغ در كنار هم قرار می*گیرند (باغ) را شكل می*بخشند. در این مسیر عناصر دیگری نیز ممكن است در شكل گیری باغ مورد استفاده قرار گیرند كه یا عناصری فرعی به شمار می*آیند و یا بخشهایی جزیی و جلوه*هایی از حضور عناصر اصلی باغ*اند.

در رابطه با زمین كه یكی از عناصر اصلی باغ است به جز شكل و موقعیت كلی، عوامل و ویژگیهای دیگری همچون جنس خاك، شیب و اختلاف سطح، قابلیت آبیاری و حاصلخیزی نیز اهمیت دارد. بعنوان مثال یكی از علل اصلی احداث باغ در زمینهای شیبدار كه نمونه*های آن زیاد بچشم می*خورد، امكان حركت آب درمیان باغ به شكل طبیعی است. باغ ایرانی ممكن است در یك سطح با شیبت ملایم و یا زیاد ساخته شود و در صورت قرارگیری در زمینی با شیب زیاد، معمولاً شكل باغ تحت تأثیر شكل زمین قرار گرفته و در چند سطح ساخته می*شود. در این حالت امكان ایجاد آبشره و آبشار میسر خواهد بود.

آب نیز كه از عناصر اصلی باغ ایرانی است دست كم از سه جنبه مفهومی، كاركردی و زیباشناختی در باغ حضور دارد. این جنبه*ها در مباحثی همچون نحوه حضور آب در باغ و چگونگی گردش و حركت آن، منابع تأمین آب و آبیاری باغ براحتی قابل پیگیری هستند. در بیشتر موارد قناتها و یا چشمه*ها، منبع اصلی تأمین آب باغ بوده*اند و در بسیاری از موارد میزان آب و نحوه مدیریت و تقسیم آن در گذشته كه معمولاً نیز بسیار دقیق صورت می*پذیرفته تعیین كننده مساحت باغ بوده است. طریقه آبیاری باغ*ها كه خود در ارتباط مستقیم با شكل و نوع زمین بوده در باغ ایرانی و شكل آن قابل توجه و بررسی است و البته با توجه به كمبود آب در بیشتر نقاط سرزمین ایران و همچنین قداست و احترامی كه آب همواره درگذشته از آن برخوردار بوده و علاقه وافر ایرانیان در بكارگیری آب در باغ باعث شده تا آنها آب را به شیوه*های گوناگون در باغ به حركت آورده و بر زیبایی و لطافت آن بیفزایند.

گیاهان در باغ ایرانی گذشته از جنس و گونه، از نظر محل قرارگیری، طرح كاشت، زیبایی و سودمندی بسیار قابل ملاحظه هستند و حتی در حفاظت باغ در مقابل عوامل طبیعی مخرب نقش ایفا می*كنند. گیاهان در باغ ایرانی با اهداف متفاوتی از جمله سایه اندازی، محصول دهی و تزئین باغ و ... بكار می*روند و از آنجا كه سودمندی یكی از اصلی*ترین ویژگیهای باغ سازی ایرانی است، بیشترین حجم گیاهان باغ، درختان میوه و پس از آن درختان سایه افكن تشكیل می*دادند، به همین نسبت گیاهان تزئینی به میزان كمتری در باغ به چشم می**آیند.

آخرین حلقه* از عناصر چهارگانه باغ ایرانی فضا یا فضای معمارانه است كه با ارئه تعریفی از باغ هرآنچه مربوط به آن می*شود را به نظم معمارانه خود در می*آورد و عرصه*ها و بخشهای داخل و بیرون باغ را شكل می*بخشد. در این ارتباط بناها، محوطه سازی**ها، فضای داخلی باغ، عناصر تزئینی و ارتباط آب و گیاه و زمین با بناها نیز مد نظر قرار می*گیرند. در باغ ایرانی بناها (فضاهای بسته) و فضای باز باغ باهم تلفیق گردیده و جدای از یكدیگر نیستند و حتی شاهد آنیم كه آب نیز حضور و جریان خود را در میانه بناها اعلام می*نماید.

چنانچه پیشتر نیز عنوان گردید عناصر فرعی باغ بیشتر شامل عناصری می*گردند كه جلوه*هایی از حضور عناصر اصلی باغ*اند و در هر كدام از عناصر اصلی می*توان این جلوه*ها و عناصر فرعی را همچون عناصر تزئینی، استخرها، حوضها و ... دنبال كرد.



هندسه*، ساختار و نظام


باغ*های ایرانی تركیب و شكلشان را از تعریف هندسی و ساختاری خود و از تطبیق نظام*های پایدارشان یافته*اند. هندسه همچون نقشی كه در شكل*گیری معماری ایرانی دارد شالوده شكل*گیری باغ نیز به*شمار می*آید، تا آنجا كه مهمترین ویژگی و شاخصه باغ ایرانی فضای به غایت هندسی*، منظم و از پیش طراحی آنهاست. این شالوده هندسی در انتزاع مفاهیم*، مبانی و عناصر شكل*دهنده باغ و نحوه تركیب این عناصر و اجزاء كه در نهایت به ارایه شكل كلی آن می*انجامد نقش دارد. از سویی دیگر مجموعه*ای از نظامها را نیز می*توان باز شناخت كه در شكل*گیری باغ مؤثرند. این نظامها مجموعه*ای از قاعده*ها و اساس فكری*، آداب طراحی و نحوه زندگی و حیات مردمان تا روش*های نظم*بخشی به فضاها را شامل می*گردند.

برخی از این نظام*ها همچون نظام مالكیت زمین*، نظام اقتصادی و معیشتی و نظام اجتماعی*، فراتر از آنكه بر شكل*گیری باغ تاثیر می*گذارند*، شكل كلی سكونتگاهها و محیط*های انسانی را تعیین می*كنند و برخی از آن*ها بیشتر مختص شكل*گیری فضاهای معمارانه و آنچه بیشتر مورد توجه ما است یعنی باغ می*گرداند. مجموعه این نظامها هنگامی كه در ارتباط با هم قرار می*گیرند و یا صحیح*تر اینكه بگوییم بر هم منطبق می*گردند*، با مدد از آنچه از محیط طبیعی و مصنوع در اختیار می*گیرند و با در نظر داشتن اصول*، هندسه و هنجارهای معماری ایرانی در محدوده*ای تعریف شده نمادی از فردوس برین را شكل می*بخشند. اگر صحبت و بررسی آن مجموعه نظام*هایی كه همچون نظام اقتصادی و نظام اجتماعی در سطحی كلان و در عرصه زیست مردمان تاثیر گذارند را به فرصتی دیگر واگذاریم و امید داشته*باشیم كه بتوانیم نقش آنها را در شكل*گیری باغ مورد كنكاش قرار دهیم كه در جای خود بسیار با اهمیت است*، باید به مجموعه*ای از نظام*ها همچون نظام اقتصادی*، نظام كاركردی*، نظام آبیاری و نظام گیاهی و همچنین نظام استقرار سخن به میان آوریم.

هر كدام از این نظام*ها*، اصول و قواعد مدرن اما نانوشته*ای بوده*است كه تعریف*، طرح*ریزی*، شكل*ریزی و شكل*گیری بخشی از باغ را در ارتباط با دیگر بخش*ها به سامان می*رسانده*، تا آنجا كه هیچ باغ ایرانی شكل نگرفته مگر آنكه مجموعه این نظام*ها تحت ساختار و هندسه كلی و نیز هنجار شكل*بخشی فضای معماری ایرانی*، عناصر و اجزاء و عرضه*ها را بطور توأمان در نظم خود آورده باشد. آنچه تذكر آن بجاست توجه به این نكته است كه آنچه نظام*های باغ دانسته می*شوند به مانند اصول معماری ایرانی كه قابل بازشناسی اما غیر قابل تفكیك*اند*، نه مفاهیمی جدای از هم كه جلوه*ها و وجوهی از تعریف مفهوم*وار باغ*اند و در اصل خود جزء بخشی از تعریف یكپارچه از موضوع دانسته نمی*شوند. بدیهی است كه این مجموعه نظام*ها*، ابزار امروز ما برای شناخت هر چه دقیقتر باغ هستند و تصور اینكه هركدام از آنها به تنهایی وجود خارجی داشته* باشند چندان صحیح نیست. شاید بتوان گفت این نظام*ها كه در ارتباط با هندسه و ساختار فضایی معماری و باغ*سازی ایرانی معنی می*یابند روایتی هندسی از موضوع مورد نظر همچون زمین، آب و گیاهند.



جایگاه باغ در شهر ایرانی

شهرهای تاریخی ایران همواره پذیرای حضور باغ در اشكال گوناگون خود بوده*اند ، نحوه حضور و ظهور باغ در شهر دارای ابعاد بسیار متفاوتی است و در هر كجا بسته به محیط ، اقلیم و فرهنگ شكل خاصی را پذیرفته است. از آنجا كه گستره باغ ایرانی تنها به تك باغ*ها خلاصه نمی*شود و می*توان ابعاد متفاوتی از حضور این پدیده در زندگی خصوصی و جمعی ایرانیان بر شمرد و از آنجا كه مقیاس باغ ایرانی از حیاط كوچكترین خانه*ها تا مقیاس شهر- پایتخت*هایی چون اصفهان عهد صفوی جلوه می*نماید ، از این رو جایگاه باغ در شهر ایرانی از اهمیت خاصی برخوردار است.
شكل گیری شهرهای تاریخی ایران و رشد و توسعه آنها ، با توجه ژرف به بحث باغ و باغ سازی چه در رابطه ساختاری میان باغ و شهر و چه در استفاده از باغ و عناصر مهم باغ سازی در پیكره شهر صورت پذیرفته است. در این راستا نه تنها باغ*ها از موقعیت شهری تاثیر پذیرفته*اند بلكه شهر و مجموعه*های شهری نیز تحت تاثیر باغ یا مجموعه باغها قرارگرفته و حتی گاه استخوانبندی محورهای اصلی شهر را شكل بخشیده*اند.

معماری و شهرسازی ایران جولانگاه حضور باغ به سبك و سیاق خاص خود است و پدیدآورنده الگوهای بی نظیر پیوند، درهم تنیدگی و یگانگی باغ ، معماری و شهر است . پیوندی كه تاثیرات ساختاری و شكلی را از یك سو، جنبه*های معنوی ، مفهومی و روانی را از سوی دیگر، و همچنین نیازهای زیست محیطی و حیاتی مردمان و زیستگاه آنان را پدید می*آورد. شناسایی تجارب طرح ریزی شهر ایرانی در ارتباط با نحوه بهره گیری از باغ در ساختار شهر و فضاهای شهری می*تواند نقش ارزنده*ای را برای بازسازی ، مرمت و توسعه این شهرها ایفا نماید.

آنچه بسیار روشن است این است كه بررسی*ها و مطالعات صورت پذیرفته در خصوص باغ و شهر بسیار اندك است ، و بیشتر به بررسی*های موردی در این خصوص پرداخته شده است . نظر به اهمیت ویژه این امر و به منظور تاكید بر ضرورت انجام تحقیقات گسترده در این خصوص ، بخش جداگانه*ای برای این منظور در این سایت اختصاص یافته كه در پی آن است كه ضمن معرفی و ارائه تحقیقات و بررسی*های صورت گرفته در این خصوص، بحث های ویژه آن را نیز برای پژوهشگران رشته*های مرتبط باز نماید



جلوه باغ در فرهنگ ایران


باغ ایرانی آنگونه كه از ایده و تعریف آن بر می*آید، گذشته از فضایی عملكردی كه مردمان در آن دمی بیاسایند و تفرج كنند، خود مفهومی نقش بسته بر سرزمین و برآمده از فرهنگ و شكل گرفته در آداب و رسوم مردمان است .

اگر معماری ایرانی عصاره و تبلور اندیشه ایرانی در مواجهه با فضای زیست انسانی است و اگر شهرهای تاریخی ما همواره رنگ خاك و طعم آب جاری در سرزمینمان را با خود دارند، دور از ذهن نیست اگر تصور كنیم كه باغهایمان نیز گذشته از اندیشه های شكل*گیریشان، دورنمایی از آرمانهای انسان ایرانی*اند؛ چه به آنگاه كه با حفظ تقدیس، آب را چنان در باغ می*گرداندند تا باغشان نیز نماد فكر و اندیشه و عناصر هستی بخششان گردد و چه به زمانی كه بیش از همیشه باغ را تمثیلی از بهشت برین می دانستند و تمنای جاودانگی را در باغ تجربه می*كردند.
این صنع برآمده از فرهنگ، چون هر پدیده دیگری كه در چهارچوبهای فرهنگی شكل می*گیرد، جلوه های خود را در وجوه گوناگون فرهنگ و هنر سرزمینش بر جای می*گذارد. این تأثیرات در حوزه فرهنگی، بیش از هر چیز در ادبیات و شعر پارسی، معماری و هنرهای ایرانی بچشم می خورد. از اینروست كه باغ در شعر فارسی از دیر باز،اهمیت و جایگاه خاص خود را داشته است، چه در اشعار فردوسی، منوچهری و نظامی كه بیشتر اشعاری توصیفی و تصویری هستند و بالطبع اطلاعات روشنتر را در ارتباط با شكل و نوع باغ بدست می*دهند و چه در اشعار متاخرتر همچون اشعار حافظ و سعدی كه كاربرد استعاری از باغ بیشتر به چشم می خورد، كه این موضوع البته خود گستره توجه به باغ را نیز می*نمایاند.

در معماری ایرانی یافتن نشانی از باغ چندان دشوار نیست كه گذشته از آنكه باغ خود یك فضای به غایت معمارانه است و نیز جدای از آنكه حضور صورتهای گوناگونش را، از حیاط خانه*ها تا شالوده های عظیم شهری، به سهولت می توان درك كرد، نقشش را در هنرهای وابسته به معماری همچون كاشیكاری و تزئینات دیگر به عیان می**توان دید، چنانچه در صنایع و هنرهای دستی نیز این حضور همیشگی و جاودانه بوده است.

اگر بخواهیم جلوه**های باغ را در دیگر وجوه فرهنگ و هنر ایرانی نظاره كنیم و اگر تأثیر عمیق باغ را در مهمترین هنرها همچون مینیاتور دنبال نماییم كه چگونه باغ در فضا سازی این نقاشی*ها تاثیر عمیق خود را برجای گذاشته و چگونه نقاشان ایرانی فضای آرمانیشان را از باغ انتزاع كرده اند، باید به این نكته توجه كنیم كه باغ نه صرفاً به اعتبار یك فضای معمارانه كه به اعتبار پشتوانه پرمعنا و مفهوم خود، اینچنین زندگی و حیات مردمان را در نوردیده و حضور خود را جلوه**هایی نغز بخشیده است. از همین*رو است كه در مبحث جلوه باغ در هنر و فرهنگ ایرانی نباید از اندیشه*ها و منظومه های فكری ایرانیان ونیز شناخت جامعه، مردمان، اقوام و عام و خاص ایرانی غافل شد و شایسته است تا آن جلوه و آن حضور را بیش از هر كجا در ساختارهای فكری، فرهنگی و اجتماعی ایرانیان جستجوكرد.




نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

سه شنبه 28 شهریور 1391
دوشنبه 30 مرداد 1396 ساعت 08 و 30 دقیقه و 49 ثانیه
Thankfulness to my father who shared with me concerning this weblog,
this weblog is actually amazing.
جمعه 20 مرداد 1396 ساعت 21 و 17 دقیقه و 59 ثانیه
Very good post. I will be experiencing a few of these
issues as well..
سه شنبه 10 مرداد 1396 ساعت 01 و 51 دقیقه و 41 ثانیه
I have been browsing online more than 2 hours today, yet I never found any interesting
article like yours. It is pretty worth enough for me.

In my opinion, if all web owners and bloggers made good content as you did, the net will be a lot more useful than ever
before.
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 ساعت 12 و 23 دقیقه و 32 ثانیه
Today, I went to the beachfront with my children. I found a
sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said "You can hear the ocean if you put this to your ear." She placed the shell
to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched her ear.

She never wants to go back! LoL I know this is entirely off topic but I had to tell someone!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ


این وبلاگ وبلاگ درسی شهرسازی دانشگاه پیام نور بجنورد می باشد و در ان مطالبی مرتبط با این رشته و دانشگاه قرار می گیرد.

مدیر وبلاگ : pooya shaddel
نویسندگان
نظرسنجی
نظرتون در مورد این وبلاگ چیه؟








آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
فرم تماس
نام و نام خانوادگی
آدرس ایمیل
کلیه حقوق این وبلاگ برای دوستداران شهرسازی محفوظ است